EEG Biofeedback w gabinecie logopedy – od zapisu EEG do celu terapeutycznego

Z praktyki logopedy

EEG Biofeedback coraz częściej pojawia się w gabinetach terapeutycznych jako metoda wspomagająca pracę z dziećmi 
i dorosłymi. Kolorowe wykresy, zapis aktywności bioelektrycznej mózgu i możliwość obserwowania zmian zachodzących podczas treningu sprawiają, że metoda wydaje się szczególnie atrakcyjna. W praktyce pojawia się jednak podstawowe pytanie: co właściwie trenujemy i jaki związek ma wynik treningu EEG z celem terapii logopedycznej? Odpowiedź wymaga ostrożności.

Właśnie takie podejście jest szczególnie istotne w gabinecie logopedy.

POLECAMY

Od sygnału EEG do informacji zwrotnej

EEG rejestruje różnice potencjałów elektrycznych związane z aktywnością dużych populacji neuronów. W neurofeedbacku sygnał rejestrowany z powierzchni głowy jest analizowany komputerowo, a wybrane jego parametry przekształcane są w informację dostępną dla pacjenta.

Mogą nią być ruch obiektu na ekranie, zmiana obrazu, dźwięk albo przebieg gry. Jeżeli rejestrowana aktywność spełnia ustalone kryteria, pacjent otrzymuje pozytywną informację zwrotną. Dzięki wielokrotnemu powtarzaniu tego mechanizmu ma możliwość uczenia się samoregulacji określonych właściwości aktywności EEG. Nie oznacza to jednak, że terapeuta „włącza” określone fale mózgowe. To ważne, ponieważ w popularnych opisach neurofeedbacku można spotkać bardzo uproszczone interpretacje: theta = brak koncentracji, alfa = relaks, beta = koncentracja, SMR = spokój.

Takie równania są niewystarczające. Znaczenie 
aktywności w określonym zakresie częstotliwości zależy m.in. od wieku pacjenta, lokalizacji elektrod, stanu czuwania, wykonywanego zadania, sposobu analizy sygnału oraz obecności artefaktów. Dlatego pojedynczego parametru EEG nie można interpretować w oderwaniu od całego obrazu funkcjonowania pacjenta.

Co właściwie widzimy na ekranie?

W praktyce EEG Biofeedback często analizowane są zakresy częstotliwości, określane jako delta, theta, alfa, SMR i beta. Granice poszczególnych pasm mogą nieznacznie różnić się w zależności od stosowanego systemu i przyjętej metodologii, ale orientacyjnie można przyjąć (tab. 1):

Tab. 1. Orientacyjne zakresy częstotliwości poszczególnych pasm aktywności EEG

Pasmo     Wartość przybliżona
Delta 0,5–4 Hz
Theta     4–8 Hz
Alfa     8–12 Hz
SMR     około 12–15 Hz
Beta     około 13–30 Hz


Nie oznacza to jednak, że wysoki poziom theta automatycznie świadczy o zaburzeniu uwagi, a wysoki poziom beta – o prawidłowej koncentracji. EEG jest zapisem dynamicznym. Zmienia się wraz z zamykaniem i otwieraniem oczu, poziomem pobudzenia, zmęczeniem i wykonywaniem zadań.

Dobrze pokazuje to aktywność alfa. U osoby dorosłej pozostającej w spokojnym czuwaniu aktywność w zakresie alfa jest zazwyczaj wyraźniejsza w okolicach tylnych przy zamkniętych oczach i ulega osłabieniu po ich otwarciu. Jest to fizjologiczna reaktywność rytmu alfa, a nie informacja, że po zamknięciu oczu „mózg pracuje lepiej”.

Dla logopedy najważniejsza jest zatem pierwsza zasada: nie interpretujemy pojedynczego parametru EEG bez uwzględnienia stanu i aktywności osoby badanej.

Cz, C3, C4 – co oznaczają te symbole?

Oznaczenia takie jak C3, Cz czy C4 pochodzą z międzynarodowego systemu rozmieszczania elektrod EEG 10–20. Litera wskazuje orientacyjnie obszar czaszki, a liczba – stronę. Liczby nieparzyste odnoszą się do lewej półkuli, parzyste – do prawej, zaś „z” oznacza linię środkową. Elektrody C3 i C4 znajdują się nad okolicami centralnymi odpowiednio lewej i prawej półkuli, a Cz – w linii środkowej.

Trzeba jednak podkreślić bardzo ważną rzecz: elektroda nie rejestruje aktywności pojedynczego „ośrodka” znajdującego się dokładnie pod nią.

Sygnał EEG jest wynikiem aktywności neuronalnej rozchodzącej się w przewodniku objętościowym obejmującym mózg, płyn mózgowo-rdzeniowy, czaszkę i tkanki głowy. Dlatego zdanie: „C3 odpowiada za mowę” byłoby nieprawidłowe. Możemy jednak powiedzieć, 
że rejestracja z okolic centralnych pozwala obserwować aktywność związaną z funkcjonowaniem sieci obejmujących m.in. obszary sensomotoryczne.

To właśnie z okolicą kory sensomotorycznej wiąże się pojęcie sensorimot...

Pozostałe 90% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Forum Logopedy"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!

Dołącz do 5000 + czytelników, którzy nieustannie pogłębiają swoją wiedzę z zakresu pracy z podopiecznym z zaburzeniami mowy.

Otrzymuj co 2 miesiące sprawdzone narzędzia do pracy dla logopedów i neurologopedów. Rozszerzaj swój warsztat pracy z podopiecznym z różnorodnymi zaburzeniami mowy.

700 artykułów online
11 lat doświadczenia
Dostęp online i offline
70 numerów archiwalnych
5 filmów szkoleniowych
50 autorów – specjalistów
Forum Logopedy • Prenumerata już od 399 zł/rok

Przypisy

    Neurologopeda, specjalista wczesnego wspomagania rozwoju dziecka, absolwentka logopedii ogólnej i klinicznej na Wydziale Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego, diagnosta i terapeuta integracji sensorycznej, terapeuta czaszkowo-krzyżowy, absolwentka psychodietetyki oraz psychotraumatologii, biegła sądowa. Obecnie studentka neurorehabilitacji. Autorka książki Funkcjonowanie dzieci ze spektrum autyzmu w przedszkolu oraz artykułów naukowych z dziedziny logopedii. Brała udział w projektach badawczych z obszaru medycyny i pedagogiki, również jako członek rady naukowej, a także czynnie uczestniczyła w procesach standaryzacji testu diagnostycznego. Ma za sobą ponad sto kursów, szkoleń i konferencji w całej Polsce. Pracuje jako szkoleniowiec.

    Językoznawczyni z Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach oraz neurologopedka w Poradni Logopedycznej Jutro Medical Clinics Kielce. Jej zainteresowania naukowe koncentrują się wokół zaburzeń komunikacji w perspektywie antropolingwistycznej, socjolingwistycznej i neurologopedycznej. Prowadzi badania nad neurobiologicznymi uwarunkowaniami przetwarzania języka, dysleksją rozwojową, zaburzeniami ze spektrum autyzmu. Jest autorką licznych publikacji naukowych z zakresu językoznawstwa stosowanego.

    POZNAJ PUBLIKACJE Z NASZEJ KSIĘGARNI