Sprawność narracyjna osób z chorobą afektywną dwubiegunową w fazie manii i depresji

Zperspektywy logopedii narracja stanowi cenne narzędzie diagnostyczne. Sposób konstruowania wypowiedzi narracyjnej odzwierciedla bowiem nie tylko poziom kompetencji językowych, lecz również organizację procesów poznawczych, sposób integrowania wiedzy o świecie oraz funkcjonowanie mechanizmów odpowiedzialnych za planowanie, pamięć i organizację wypowiedzi (Grabias 2021). Analiza narracji umożliwia zatem znacznie szerszą ocenę funkcjonowania człowieka niż tradycyjna analiza poprawności językowej, dostarczając informacji o sposobie interpretowania rzeczywistości i organizowania doświadczenia.

Wypowiedź jako źródło informacji o stanie psychicznym

Mówienie jest złożoną czynnością angażującą rozległe sieci neuronalne związane nie tylko z percepcją i realizacją tekstu, ale także z funkcjonowaniem poznawczym i emocjonalnym. Z tego względu zmiany zachodzące w sposobie wypowiadania się mogą stanowić czuły wskaźnik aktualnego stanu psychicznego człowieka (Low i in. 2020; Muir 1996). W diagnozie klinicznej sposób formułowania wypowiedzi stanowi jedno z podstawowych źródeł informacji o funkcjonowaniu pacjenta. Rozpoznanie opiera się więc przede wszystkim na wywiadzie, obserwacji zachowania oraz ocenie treści i formalnej organizacji wypowiedzi pacjenta (Corcoran i in. 2020). Znaczenie diagnostyczne mają zarówno treść wypowiedzi, jak i jej organizacja, tempo, płynność, prozodia, natężenie głosu czy stopień spójności semantycznej.
Zainteresowanie analizą języka w diagnozowaniu zaburzeń psychicznych wiąże się również z potrzebą zwiększenia obiektywności diagnozy psychiatrycznej. Tradycyjne metody oceny opierają się w znacznej mierze na deklaracjach pacjenta, które mogą być obciążone wpływem aktualnego stanu emocjonalnego, trudnościami w przypominaniu sobie doświadczeń lub obawą przed społeczną stygmatyzacją. Rozwój metod lingwistycznych w postępowaniu klinicznym pozwala analizować określone właściwości wypowiedzi oraz porównywać je na kolejnych etapach procesu diagnostycznego i terapeutycznego (Low i in. 2020; Corcoran i in. 2020).

Rola logopedy w interdyscyplinarnej diagnozie zaburzeń psychicznych

Logopeda, wykorzystując wiedzę z zakresu językoznawstwa oraz podstaw psychologii, neurologii i nauk o komunikacji, może wnieść do wielospecjalistycznej diagnozy zaburzeń psychicznych ocenę sposobu, w jaki pacjent rozumie, organizuje i przekazuje treści językowe. Tworzenie wypowiedzi wymaga jednoczesnego uruchomienia wielu procesów. Osoba mówiąca musi wydobyć odpowiednie informacje z pamięci, dokonać ich selekcji, uporządkować je zgodnie z przyjętym celem, dobrać właściwe środki językowe oraz kontrolować reakcje odbiorcy. Szczególnie złożoną formą aktywności jest narracja, której skonstruowanie wymaga zachowania następstwa zdarzeń, hierarchizacji informacji, ustalenia związków przyczynowo-skutkowych oraz zintegrowania poszczególnych elementów w spójną całość (Grabias 2021).
Zaburzenie któregoś z tych mechanizmów może znaleźć odzwierciedlenie w strukturze wypowiedzi. Narracja może wówczas ulegać uproszczeniu lub fragmentaryzacji, tracić spójność, zawierać nadmiar informacji pobocznych albo nie prowadzić do jednoznacznego zakończenia. Analiza takich cech nie pozwala samodzielnie rozpoznać zaburzenia psychiczneg...